Męska niepłodność to problem, z którym boryka się coraz więcej par na świecie. W rzeczywistości odpowiada ona za około połowę przypadków trudności z zajściem w ciążę. Chociaż mogą na nią wpływać różne czynniki, takie jak geny czy hormony, coraz większe znaczenie przypisuje się temu, jak żyjemy na co dzień. To, co jemy, ile się ruszamy, czy się stresujemy, a także nasze nawyki, jak palenie papierosów czy picie alkoholu, mają ogromny wpływ na zdrowie mężczyzn i ich płodność.
Dieta i odżywianie
To, co jemy, może w dużym stopniu wpływać na jakość nasienia. Badania pokazują, że zdrowa dieta, bogata w witaminy (A, C, E), minerały (selen, cynk) oraz zdrowe tłuszcze, może poprawić liczbę, ruchliwość i wygląd plemników. Orzechy, owoce morza i świeże owoce są szczególnie polecane, ponieważ są bogate w przeciwutleniacze, które chronią plemniki przed uszkodzeniami. Z kolei jedzenie przetworzonej żywności, tłuszczów trans i dużych ilości cukru może pogarszać jakość nasienia.
Poza tym, zbyt duża masa ciała, zwana otyłością, może powodować różnorodne zaburzenia hormonalne, co przekłada się na jakoś nasienia oraz szanse na zapłodnienie i prawidłowy przebieg ciąży. Dlatego przed staraniami o ciążę zaleca się normalizacja masy ciała.
Ruch i aktywność fizyczna
Regularne uprawianie sportu może poprawić jakość nasienia. Umiarkowana aktywność fizyczna, taka jak spacery, bieganie czy jazda na rowerze, pomaga obniżyć stres i poprawić poziom hormonów odpowiedzialnych za produkcję plemników. Badania potwierdzają, że mężczyźni, którzy regularnie się ruszają, mają lepszej jakości nasienie niż ci, którzy prowadzą siedzący tryb życia. Natomiast warto pamiętać, że zbyt intensywne ćwiczenia, takie jak codzienne treningi wytrzymałościowe, mogą powodować przemęczenie organizmu i pogarszać jakość nasienia. Dlatego musimy się trzymać złotego środka.
Wpływ steroidów anabolicznych na męską płodność
Steroidy anaboliczno-androgenne (SAA), potocznie nazywane anabolikami, to są pochodne testosteronu, czyli męskiego hormonu płciowego. Anaboliki stymulują receptory androgenne, przyczyniając się do zwiększenia masy i siły mięśniowej (poprzez zwiększoną produkcję białek), a także zwiększają redukcję tkanki tłuszczowej, dzięki działaniu przyspieszającemu metabolizm. Ze względu na swoje działania są bardzo popularne wśród sportowców i kulturystów, natomiast ważne jest pamiętać o niektórych działaniach niepożądanych. Naukowcy ostrzegają, że stosowanie sterydów anaboliczno-androgennych bardzo negatywnie wpływa na poziomy hormonów płciowych, zmniejszając ruchliwość plemników oraz rozmiar jąder.
Stres i zdrowie psychiczne
Stres ma ogromny wpływ na płodność. Kiedy jesteśmy zestresowani, wzrasta poziom kortyzolu, co obniża poziom testosteronu, a to może negatywnie wpływać na produkcję plemników. Długotrwały stres może też pogarszać ruchliwość i liczbę plemników. Dlatego warto korzystać z technik relaksacyjnych, takich jak medytacja, joga czy po prostu spacery na świeżym powietrzu.
Alkohol, papierosy i inne nałogi
Alkohol
Spożywanie dużych ilości alkoholu może szkodzić płodności. Badania pokazują, że alkoholicy często mają mniej plemników, a ich ruchliwość jest obniżona. Dlatego w czasie starań o ciążę warto ograniczyć spożycie alkoholu do minimum.
Papierosy
Palenie papierosów to jeden z najgorszych nawyków dla płodności. Substancje chemiczne zawarte w dymie, takie jak nikotyna i kadm, uszkadzają DNA plemników, zmniejszają ich liczbę i sprawiają, że są mniej ruchliwe. Długotrwałe palenie może powodować niepowodzenie w staraniach o ciążę.
Narkotyki
Zażywanie narkotyków, takich jak marihuana czy kokaina, również bardzo negatywnie wpływa na jakość nasienia. Na przykład marihuana obniża poziom testosteronu, co utrudnia plemnikom zapłodnienie komórki jajowej.
Substancje toksyczne i środowisko
Pestycydy i metale ciężkie
Kontakt z pestycydami i metalami ciężkimi, takimi jak ołów czy rtęć, może szkodzić plemnikom. Na przykład rolnicy mający kontakt z chemikaliami często doświadczają problemów z jakością nasienia.
Promieniowanie
Częste korzystanie z telefonów komórkowych czy laptopów trzymanych na kolanach może obniżać jakość plemników. Promieniowanie elektromagnetyczne może powodować stres oksydacyjny, co negatywnie wpływa na jakość plemników.
Jak poprawić płodność?
Aby poprawić jakość nasienia, warto wprowadzić zmiany w stylu życia:
- Jedz zdrowo: więcej warzyw, owoców, orzechów i ryb.
- Ruszaj się regularnie, ale nie przesadzaj z intensywnymi treningami. Pamiętaj o niebezpieczeństwie stosowania steroidów!
- Unikaj papierosów, alkoholu i innych szkodliwych substancji.
- Zadbaj o odpoczynek i redukcję stresu. Znalezienie czasu na relaks, medytację lub rozmowę z bliskimi może pomóc w obniżeniu napięcia.
Ponadto:
- Staraj się spać regularnie, przynajmniej 7–8 godzin dziennie. Sen wspiera regenerację organizmu i hormonalną równowagę.
- Ogranicz kontakt z substancjami toksycznymi w pracy i w domu. Jeżeli masz styczność z chemikaliami, korzystaj z odpowiednich środków ochrony.
- Regularnie odwiedzaj lekarza i wykonuj badania kontrolne, aby wykluczyć choroby przewlekłe, które mogą wpływać na płodność, np. cukrzycę czy nadciśnienie.
Zmiany w stylu życia nie tylko poprawią płodność, ale również ogólny stan zdrowia, co ma ogromne znaczenie, zwłaszcza gdy para stara się o dziecko.
Źródła:
Dieta i płodność:
- Afeiche, M. et al. (2013). „Intake of trans fatty acids and decreased sperm parameters.” Human Reproduction.
- Gaskins, A. J., & Chavarro, J. E. (2018). „Diet and fertility: a review.” American Journal of Obstetrics & Gynecology.
Aktywność fizyczna:
- Vaamonde, D. et al. (2012). „Physiological adaptations to exercise and sperm quality.” European Journal of Applied Physiology.
- Eisenberg, M. L. et al. (2011). „Sperm counts and sedentary lifestyle.” American Journal of Men’s Health.
- Mulawkar PM, Maheshwari PN, Gauhar V, Agrawal SG, Mohammed TO, Singh AG, Tak GR, Shah US, Shukla DP, Mamankar D. Use of Anabolic-Androgenic Steroids and Male Fertility: A Systematic Review and Meta-analysis.
Stres i psychika:
- Louis, J. F. et al. (2011). „Stress and infertility: mechanisms of impact.” Fertility and Sterility.
Alkohol, papierosy i inne nałogi:
- Sharma, R. et al. (2016). „Lifestyle factors and reproductive health: Taking control of your fertility.” Reproductive Biology and Endocrinology.
- Vine, M. F. et al. (1994). „Cigarette smoking and sperm density: a meta-analysis.” Fertility and Sterility.
Substancje toksyczne i środowisko:
- Jurewicz, J. et al. (2009). „Environmental factors and semen quality.” International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health.
- López-Botella A, Velasco I, Acién M, Sáez-Espinosa P, Todolí-Torró JL, Sánchez-Romero R, Gómez-Torres MJ. Impact of Heavy Metals on Human Male Fertility-An Overview. Antioxidants (Basel).