Czym jest rezerwa jajnikowa i dlaczego jest tak ważna?
Każda kobieta przychodzi na świat z określoną pulą komórek jajowych zgromadzonych w pęcherzykach pierwotnych. Ta pula, nazywana rezerwą jajnikową, stopniowo zmniejsza się wraz z wiekiem. Podczas każdego cyklu miesiączkowego dojrzewa tylko niewielka część komórek jajowych, a pozostałe ulegają naturalnej utracie. Rezerwa jajnikowa odnosi się zarówno do ilości, jak i jakości tych komórek i stanowi kluczowy czynnik warunkujący kobiecą płodność. Znajomość stanu rezerwy pozwala realnie ocenić szanse na zajście w ciążę i zaplanować ewentualne działania wspierające płodność.
AMH – hormon rezerwy jajnikowej
Anty-Müllerian Hormone (AMH) to substancja wytwarzana przez komórki ziarniste małych pęcherzyków antralnych w jajnikach. Poziom AMH we krwi odzwierciedla liczbę tych pęcherzyków, a tym samym stan rezerwy jajnikowej. Badanie AMH jest wygodne, ponieważ można je wykonać w dowolnym dniu cyklu.
Normy AMH różnią się w zależności od laboratorium, jednak najczęściej wartości prawidłowe mieszczą się w zakresie od 1,0 do 4,0 ng/ml. Stężenie poniżej 1,0 ng/ml może wskazywać na obniżoną rezerwę jajnikową, co nie oznacza jednak całkowitego braku szans na ciążę. Z kolei bardzo wysokie wartości AMH, przekraczające 4,0 ng/ml, często obserwuje się u kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS) i nie zawsze świadczą one o lepszej płodności. Warto pamiętać, że poziom AMH informuje o liczbie dostępnych pęcherzyków, ale nie daje informacji o jakości komórek jajowych, a to ona ma decydujące znaczenie dla możliwości zapłodnienia i prawidłowego rozwoju zarodka.
Inne metody oceny rezerwy jajnikowej
Rezerwę jajnikową można ocenić również za pomocą badania ultrasonograficznego, podczas którego lekarz zlicza liczbę pęcherzyków antralnych (AFC) o średnicy 2–10 mm w jajnikach. Badanie wykonuje się na początku cyklu (zazwyczaj w dniach 2–4). Im więcej widocznych pęcherzyków, tym wyższa rezerwa jajnikowa.
Pomocne są także oznaczenia hormonów takich jak FSH (hormon folikulotropowy) i estradiol na początku cyklu. Podwyższony poziom FSH (powyżej 10–12 mIU/ml) może świadczyć o spadającej rezerwie, natomiast wysoki estradiol (>80 pg/ml) w tej samej fazie może maskować rzeczywisty poziom FSH, dlatego interpretacja wyników powinna zawsze odbywać się w oparciu o konsultację z lekarzem.
Wiek metrykalny a wiek biologiczny jajników
Wiek chronologiczny kobiety jest łatwy do określenia, ale to wiek biologiczny jajników ma kluczowe znaczenie dla płodności. Rezerwa jajnikowa u kobiet w tym samym wieku może się znacznie różnić.
Na tempo utraty komórek jajowych wpływa wiele czynników:
- Genetyka, czyli indywidualne predyspozycje dziedziczone w rodzinie.
- Styl życia, w tym palenie tytoniu, przewlekły stres, zła dieta i brak aktywności fizycznej, które mogą przyspieszać proces utraty komórek jajowych.
- Przebyte choroby i leczenie, zwłaszcza terapie onkologiczne, choroby autoimmunologiczne czy endometrioza, które mogą znacząco obniżać rezerwę jajnikową.
Warto rozważyć ocenę tzw. „wieku płodności”, aby uzyskać realistyczny obraz swoich możliwości rozrodczych.
Kiedy warto wykonać badanie AMH i ocenić rezerwę jajnikową?
Badanie AMH i ocena rezerwy jajnikowej są zalecane w kilku sytuacjach:
- po ukończeniu 30. roku życia, nawet jeśli plany macierzyńskie są odległe,
- przy nieregularnych cyklach lub podejrzeniu PCOS,
- u kobiet z chorobami autoimmunologicznymi (np. toczeń, twardzina),
- po przebytym leczeniu onkologicznym (chemioterapia, radioterapia),
- przed rozpoczęciem stosowania długoterminowej antykoncepcji hormonalnej.
Wczesna diagnostyka pozwala na świadome decyzje dotyczące macierzyństwa, takie jak przyspieszenie starań o dziecko czy rozważenie zamrożenia komórek jajowych.
Czy niska rezerwa jajnikowa przekreśla szanse na ciążę?
Obniżona rezerwa jajnikowa nie oznacza końca marzeń o macierzyństwie. Naturalna ciąża jest możliwa nawet przy niskim poziomie AMH, choć czasami wymaga większej cierpliwości. W sytuacji, gdy starania o dziecko przedłużają się, można skorzystać ze wspomaganego rozrodu, np. inseminacji domacicznej (IUI) lub zapłodnienia pozaustrojowego (IVF). W wielu przypadkach, nawet u pacjentek z bardzo niskim poziomem AMH (<0,5 ng/ml), możliwe jest uzyskanie ciąży. Kluczowe jest jednak szybkie podjęcie działań pod okiem doświadczonego specjalisty.
Co zrobić dalej? – konsultacja i plan działania
Pierwszym krokiem powinna być konsultacja z ginekologiem-endokrynologiem, który przeanalizuje dotychczasowe badania i przeprowadzi dokładny wywiad dotyczący wieku, stanu zdrowia oraz stylu życia.
Na początku lekarz może zlecić:
- oznaczenie AMH (w dowolnym dniu cyklu),
- ocenę AFC w USG dopochwowym (w dniach 2–4 cyklu),
- oznaczenie FSH i estradiolu (również w dniach 2–4 cyklu),
- a w razie potrzeby – dodatkowe badania hormonalne (TSH, prolaktyna, SHBG) i autoimmunologiczne (przeciwciała anty‑TPO).
W zależności od wyników, możliwe są różne strategie:
- monitoring cyklu i ocena owulacji,
- inseminacja domaciczna (IUI) w przypadku łagodnych zaburzeń owulacji,
- zapłodnienie pozaustrojowe (IVF) przy niskiej rezerwie jajnikowej lub zaawansowanym wieku,
- krioprezerwacja komórek jajowych dla kobiet, które planują macierzyństwo w dalszej przyszłości.
Podsumowanie
Ocena rezerwy jajnikowej i poziomu AMH to ważne narzędzia w planowaniu rodziny, ale nie jedyne. Dopiero kompleksowa diagnostyka, obejmująca również AFC, FSH, estradiol oraz analizę stylu życia i czynników zdrowotnych, pozwala stworzyć pełny obraz możliwości rozrodczych kobiety. Warto przeprowadzić takie badania już po 30. roku życia lub wcześniej, jeśli występują niepokojące objawy. Szybka reakcja i konsultacja ze specjalistą dają większe szanse na skuteczne macierzyństwo i mogą pomóc uniknąć wielu stresów związanych z późniejszym leczeniem niepłodności.
Autor: Monika Wcisło – embriolog
Kontakt z Kliniką Fertina
📞 Telefon: 609 366 732
🌐 Strona: Fertina
📍 Adres: ul. Dzika 15, Warszawa 00-172
🕒 Godziny otwarcia:
poniedziałek–piątek: 8:00–20:00
sobota: 8:00–12:00